Coğrafya

Doğa; Atmosfer (Hava Küre), Biyosfer (Canlı Küre), Hidrosfer (Su Küre) ve Litosfer (Taş Küre) olarak dört temel unsurdan oluşan bir bütündür.

Doğayı oluşturan bu dört unsur arasında mükemmel bir dayanışma ve denge vardır. Yeryüzündeki; okyanuslar, denizler, göller ve akarsulardan buharlaşan sular atmosfere karışarak bulutları oluştururlar. Su buharının yoğunlaşması sonucu sular yağış olarak tekrar yeryüzüne döner ve akarsulara, göllere, denizlere ve yer altı sularına karışır. Yağışlarla oluşan sular sular canlılar için hayati öneme sahiptir.

Teknoloji ve uygarlık seviyesi geliştikçe insanların doğal çevreye verdikleri zarar artmaktadır. Özellikle Sanayi devrimi ile beraber insanların doğal çevre üzerindeki olumsuz etkileri daha da artmıştır.

KONULAR:

_DOĞAL UNSURLAR

_İNSAN, DĞOA VE COĞAFYA

_MÜHTEŞEM DÖRTLÜ

DOĞAL UNSURLAR:

İnsanların beslenmesine, giyinmesine ve barınma şekillerine baktığımızda, yeryüzünün değişikli yerlerinden çok büyük farklılıklar olduğunu görürüz. Bu farklılıkların temel sebebi doğal çevrenin insana sunduğu imkânlardır. Sibirya’da kürklere sarınmış olan insan, Afrika’da yarı çıplak haldedir. Eskimolar balıkla beslenip pirinci tanımazken Güneydoğu Asya’da insanların temel besin kaynağı pirinçtir. İnsanların konut tiplerinde ve yapı malzemelerinde de farklılıklar görülür. Az yağışlı ve nem oranı düşük ortamlarda kerpiç evlere rastlanırken bol yağışlı ve nem oranı yüksek ortamlarda ise ahşap evlere rastlanır.

   Doğal unsurlar insanların karakterlerinin oluşmasında da etkilidir. Dünyada dört mevsimin yaşandığı yerlerde insan kışın soğukla yazın sıcakla mücadele etmek kış mevsimi için yiyecek hazırlamak mecburiyetindedir. Bu faaliyetler, bu yerlerde yaşayan inşaların mücadeleci birer karakter kazanmalarını sağlamıştır, sürekli yaz mevsiminin yaşandığı ekvator ve çevresindeki yerler ile uzun kış mevsimlerinin yaşandığı kutuplara yakın yerlerde insanın doğa ile mücadelesi de farklılık gösterir. Çoğu zaman çevremizde olup biten doğal olayların farkında olmayız örneğin her gün güneşin doğudan doğup batıdan batmasına, yağmur ve karın yağması, rüzgarın esmesi denizlerde dalgaların oluşması, geniş yapraklı bazı bitkilerin her yıl son baharda yaprağını döküp ilk baharda yeşermesi bize sıradan olaylar gibi geliyor. Bu doğal olayların insan hayatına etkisini hiç düşündünüz mü? Örneğin yarın güneş doğmazsa, önümüzdeki yıl yağmur ve kar yağmazsa, rüzgar esmezse, sıcaklık hep aynı derecede kalsa neler olurdu?

Doğa ile insan sürekli etkileşim içindedir. Bu etkileşim coğrafya başta olmak üzere birçok bilim dalı tarafından incelenir.

İNSAN, DOĞA VE COĞRAFYA

İNSANIN DOĞA İKE ETKİLEŞİMİNDE COĞRAFYA BİLİMİNİN ROLÜ:

Coğrafya, insan ve doğa arasındaki etkileşimi inceleyen bir bilimdir. Yeryüzündeki doğa olaylarını ve insan faaliyetlerini incelerken bunlar arasında ilişki kurar. Böylece olayları bir bütün olarak kavramamızı sağlar. Örneğin bir şehrin gelişmesi üzerinde etkili olan doğal kaynaklar, yüzey şekilleri, iklim, ulaşım, sanayi, nüfus vb. doğal ve beşeri faktörleri bir bütün olarak ortaya koyar. Herhangi bir bölgede yapılarında coğrafi çalışmalara ihtiyaç vardır.

  Geleceğe yönelik planlamalarda, coğrafya biliminin verilerinden ve çalışma yönteminden faydalanılması, doğayı koruyarak doğadan faydalanma imkânı sağlayacaktır. Aksi takdirde yapılacak yatırımlarda büyük ölçüde emek, zaman ve hatta can kaybı meydana gelebilecektir. Örneğin verimli ovalarda sanayi tesisleri kurulması, tarımı olumsuz yönde etkilerken böyle alanlarda meslekleri inşa edilmesi depremde can ve mal kaybına neden olmaktadır. Bu ve benzeri olumsuzlukların temel nedeni insanın doğayı yeterince tanımaması ve doğayla uyumlu sürdürebilir projeler hayata geçirmemesidir. İşte coğrafya biliminin temel amaçlarından biri insanın doğayı tanımasını ve doğa ile uyumlu bir yaşam sürmesini sürmesini sağlamaktır. Coğrafya yeryüzünde meydana gelen doğal olayları ve bunların insan yaşamına etkilerini sorgularken insanın doğa üzerindeki etkilerini de ele alır. Örneğin tarım, turizm, ulaşım vb. birçok insan faaliyeti iklimin etkisindedir. Bunun yanında insanlar, doğada bazı değişiklikler yaparak farklı yararlanma şekilleri geliştirirler. İhtiyaç duyulan suyun depolanması için barajlar yapılması bataklıkların kurutularak tarım alanı haline getirilmesi engebeli alanlarda tüneller, viyadükler, köprüler yapılması, sulama kanalları inşa edilmesi madenlerin işletilmesi ormancılık faaliyeti gibi unsurlar bu kapsamda değerlendirilebilir. Bu uygulamalar yapılırken coğrafya biliminden faydalanmak oldukça önemlidir.

MUHTEŞEM DÖRTLÜ

Atmosfer (hava küre):

Yerküreyi çepeçevre saran gazlardan oluşan doğal bir ortamdır.

Litosfer (taş küre):

Yer kürenin çeşitli kayaçlarından oluşan ve canlıların üzerinde yaşadığı en dış katmandır.

Hidrosfer (su küre):

Okyanus deniz göl akarsu kaynak suları buzlar ve yer altı sularının hepsine birden verilen isimdir.

Biyosfer (canlılar küresi):

Litosfer atmosfer ve hidrosferden oluşan doğal ortam içerisinde yaşayan canlılardan oluşur.

  Doğal ortamı bir futbol takımına benzetebiliriz. Bu takımda her oyuncunun bir görevi vardır. Örneğin kaleci gelen topları tutmasa forvet oyuncusu savunmada beklese teknik direktör maçı televizyonda izlese neler olurdu?

Hâlbuki takımında herkes kendi görevini bilir ve ona göre davranırsa takım amacına ulaşır. Okulunuzda yöneticiler öğretmenler veliler ve yardımcı görevliler memurlar hizmetliler sizlerin başarılı olması için iş bölümü yaparak dayanışma içinde çalışırlar.

İşte bunun gibi yaşadığımız çevrede dört unsurdan oluşan bir ortam vardır. Bu unsurlar arasında dengeli bir etkileşim vardır. Örneğin güneşin ısıtmasıyla sular buharlaşır. Buharlaşan su yükselerek bulutları oluşturur. Rüzgârlar bulutları atmosferde farklı yerlere taşır. Bu bulutlarda ki nemin bir kısmı yoğuşur ve yağış olarak yere düşer. Düşen yağışın bir kısmı yer altına sızar, bir kısmı akarak göllere ve dizlere ulaşır. Bir kısmı ise buharlaşarak tekrar atmosfere yükselir. Yağışlarla yer inen suyu yeryüzündeki canlılar kullanır ve bu sayede yaşamlarını sürdürürler. İşte ifade edilen bu etkileşimdeki dengenin insanlar tarafından bozulması canlıların yaşamını olumsu etkiler. Doğal unsurların insana ve faaliyetlerine olan etkileri coğrafya bilimi inceler. Bu incelemeyi yaparken doğal ortamla ilgilenirken diğer bilimlerle yardımlaşır.